Wordt lokaal bestuur nog wel afdoende gecontroleerd?

Revoluties zijn spannend, maar ook destructief. Er ontstaat veel nieuws, maar er verdwijnt ook veel. Soms is dat prima. Wikipedia is beter dan de oude Winkler Prins  en de Gouden Gids of het telefoonboek mis ik ook helemaal niet. Maar er kan ook een balans verdwijnen die er eerst wel was, nog voordat er sprake is van een nieuwe orde. En, soms is die wellicht tijdelijke onbalans iets waar ik vind dat we wèl over na moeten denken.

Controle op de macht is belangrijk

Neem de balans tussen pers en politiek. Op inter- en nationaal niveau houden pers, publiek en politiek elkaar nog aardig in balans. Hoewel er steeds meer dagelijks nieuws direct door het publiek wordt gemaakt, staat er nog altijd een flink contingent journalisten full time klaar om de macht te controleren en met regelmaat worden onder de mat geveegde rapporten of stiekeme affaires na lang speurwerk boven tafel gehaald en met ons gedeeld. En dat is belangrijk. Het houdt de macht, die altijd neigt tot corrumpering, in toom. Zo is ons democratisch systeem ingericht: iedere macht heeft een tegenmacht en dat houdt alle machten samen in balans.

Wil ik nog wel controle op lokaal niveau?

Maar, op lokaal niveau zijn deze journalisten de laatste jaren stilletjes aan gewoon verdwenen. Lokale kranten werden steeds flauwer en slapper, en ook regionale en lokale omroepen halen bij lange na niet het niveau dat je op enigerlei wijze ‘onderzoeksjournalistiek’ zou mogen noemen.  Het lokale bestuur echter is onveranderd, en is nog steeds op dezelfde manier georganiseerd: raads- en statenleden zijn gemotiveerde burgers, ze krijgen een magere vergoeding en doen het werk er meestal naast of bij. En dat terwijl er ondertussen steeds meer budget en dus steeds meer macht naar het lokale niveau wordt overgebracht. Zijn er nog wel professionals die het lokale bestuur controleren en, of dat nu zo is of niet, de vragen achter deze constatering zijn eigenlijk nog groter: vinden wij het nog relevant dat lokaal bestuur op deze manier democratisch is ingericht en op geen enkele manier journalistiek wordt gecontroleerd?

Wens ik nog dat iemand zich weken ingraaft in een corrupte publieke aanbesteding van Gemeente Lutjebroek? Ik wens het als er iets wordt ontdekt, maar ik maak me, als ik eerlijk ben, eigenlijk niet heel erg druk over het feit dat dit niet meer als het ware geborgd is.  Maar, nu ik er wel over aan het nadenken ben, besef ik dat ‘lokaal bestuur’ zelfs een nog groter gebied is dan dat wat door een gemeenteraad wordt gecontroleerd.  Ook woningbouwcorporaties, thuiszorg instellingen, ziekenhuizen.. allemaal hebben ze bestuurders die met ons belastinggeld worden betaald, ze zijn allemaal een soort nep-marktwerking aangegaan en bij al die organisaties zijn de laatste jaren dingen flink misgegaan, terwijl ze tegelijkertijd steeds minder door door ons via een abonnement betaalde en dus enigszins onafhankelijke lokale macht worden gecontroleerd! Als er dingen boven kwamen de laatste jaren, dan was dat telkens omdat het iets was dat gelijk nationale relevantie had. De rel met wethouder Van Rey bijvoorbeeld, in Roermond, of de financiële handel en wandel van woningbouwcorporatie Vestia. Kleiner grut blijft volgens mij steeds meer onder de radar hangen.

Let wel, vroeger was ook niet alles walhalla, zo bedoel ik het niet, maar er zat wel altijd een eigen reporter op de publieke tribune in het gemeentehuis en hij schreef een eigen artikel en plaatste niet ongezien het persbericht van de voorlichter.

Wat heeft de balans verstoord?

De online revolutie heeft niet alleen alle informatiestromen enorm versneld, waardoor kranten irrelevant geworden zijn, maar ook alles ‘gratis’ gemaakt, zodat we nergens meer voor willen betalen. Zeker niet voor nieuws. Dezelfde revolutie heeft mijn gedrag tegelijk èn globaler èn lokaler gemaakt. Ik kan nu zien welk restaurant binnen 50 meter de meeste sterren heeft, of de goedkoopste pizza, maar op hetzelfde moment intens meeleven met een drama in Afrika. Ook de overheid kan dit nu. Zeker lokale overheden gaan steeds meer, als het ware over hun eigen controle-mechanismes heen, direct de band aan met bewoners, stemmers en belanghebbenden. Burgerparticipatie is echt een hit te noemen, er komen prachtige nieuwe initiatieven uit voort, maar participatie vult de controle lacune niet op.

Wat doemt er al op?

De belangrijkste nieuwe spelers, die een nieuwe balans zouden kunnen initiëren  zijn de lokale online platforms die direct voor en door de bewoners van een stad zijn opgezet, hyperlocals worden ze genoemd. Heel vroeg was de Digitale Stad, maar daar zat nauwelijks een journalistieke component in. De eerste echte serieuze variant die ik ken is Arnhem Direct. De Telegraaf heeft dat vervolgens opgepikt met het ‘dichtbij’ concept en dat over meerdere steden uitgerold, maar dat zie ik vaak nog niet echt leven. Arnhem Direct is in ieder geval heel levend èn weer onafhankelijk en al een paar jaar vaak een snellere bron voor lokaal nieuws dan de regionale pers. Toch is op een dergelijk platform alles fundamenteel anders ingericht dan in de oude balans. Want deze portals worden gevuld door onszelf, de bewoner, de burger, maar ook de eigen dierentuin. Kortom, door wie er maar blogger wil zijn, en juist niet door professionals die beroepsmatig betaald worden om zo onafhankelijk mogelijk de macht te controleren.

Denk mee

Ik ben hier al een tijdje over aan het nadenken en kom er alleen niet helemaal uit. Dit is een heel groot onderwerp, waar ik ook graag meededenkers bij uitnodig. De vragen zijn:

  • Wordt het lokale bestuur en dus de lokale macht die op dit moment steeds groter wordt, nog wel afdoende gecontroleerd?
  • Wie wil nog echt dat lokaal bestuur democratisch is ingericht? Zijn we daar nog wel in geïnteresseerd?
  • En, wat zou de nieuwe balans kunnen of moeten worden? Want, macht moet in mijn ogen altijd gecontroleerd worden door een tegenmacht. Anders vliegt macht altijd uit de bocht. Het is dus belangrijk dat er een nieuwe machtsbalans ontstaat.
  • En een laatste vraag: op lokaal niveau is de balans nu zoek. Op nationaal niveau is misschien wel precies hetzelfde al gaande, maar nog niet zo ver uit balans. Kranten krijgen steeds minder abonnees, ook televisie krijgt steeds minder kijkers. Wie wil de controleur nog betalen straks? En, dezelfde vraag, willen wij zo’n controleur nog wel, of beseffen we niet voldoende wat er stuk gaat zo.

Interessant artikel over waarom Marco Derksen in zee ging met de Telegraaf en, een even interessant artikel waarom hij er ook weer mee is gestopt. Beide artikelen laten zien hoe dit type platform zich nog volop midden in de revolutiefase bevindt en hoe lastig het is om een gezond -en onafhankelijk- verdienmodel te ontwikkelen voor lokale platforms.

By | 2013-12-28T10:11:03+00:00 februari 5th, 2013|2 Comments

About the Author:

2 Comments

  1. Helderheden 06/02/2013 at 10:21

    Ik ben het met je eens, Marieke, dit is een belangrijk vraagstuk. Waar ik helaas ook niet een twee drie de oplossing voor weet. Ik heb overigens niet het idee dat Arnhem Direct in de buurt komt van die controle.

    • Marieke Karssen 06/02/2013 at 10:40

      Nee, ik ook niet, en dat komt onder andere door het nog? ontbreken van een gezond verdienmodel waarin tegelijkertijd redactionele onafhankelijkheid in wordt geborgd.

Comments are closed.